Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Schone schijn: de etser

11 maart 2013 [412] Olivier Keun

Niets is wat het lijkt te zijn, op dit schilderij van Henri de Braekeleer. Centraal staat een man van middelbare leeftijd die geconcentreerd een afdruk bestudeert. Uit de voorwerpen en werktuigen in zijn atelier valt op te maken dat het om een plaatdrukker of etser gaat. Het schilderij zou dan een ode zijn aan het eenvoudige leven van een vakman, halverwege de 19de eeuw.

De Braekeleer (1840-1888) maakte vaker dergelijke taferelen. Zijn geliefkoosde onderwerpen waren uitstervende beroepen, zoals de spinster, de ketellapper of de schoenmaker, en stadsgezichten van het oude Antwerpen, zijn thuisstad. Hij schilderde trefzeker en minutieus, zonder glorie of bombast. Het lijkt alsof de tijd stilstaat, ook op dit doek. Met een fotografische aandacht voor detail legt De Braekeleer het moment vast dat de man, kennelijk met voldoening, een afdruk (een zelfportret?) bekijkt. Hij geniet van het moment en de stilte als een echte kunstenaar. Het koele, invallende licht zet alles in volle klaarte en werpt felle slagschaduwen af. De rijkdom aan kleurencombinaties verraadt zijn voorliefde voor de Hollandse meester Vermeer.
Sommige commentatoren menen dat die absolute sereniteit veeleer angst en onzekerheid verbergt. De modernisering hing als een donkere schaduw boven de kleine burgerij in de 19de eeuw. Ook op dit doek is er iets vreemds en dreigends. De werkplaats ligt er te netjes en te geordend bij voor iemand die zo in zijn werk opgaat. De rode doeken, gedrapeerd over de pers, zijn ongebruikt. Zeker is dat een wederhelft en huiselijke warmte ontbreekt. De plaatslager is eenzaam. Misschien is hij wel een brief aan het lezen en verbergt zijn uiterlijke kalmte zijn gedachten?
Ook de compositie van het doek roept vragen op. Het werk is opgevat als een drieluik. De centrale figuur is vervat in de loodlijnen die op het voorplan vertrekken en in de wand achteraan doorlopen. Het linkse deel bestaat uit een stoel op de voorgrond met prominent de gebruikte plaat voor de ets De kantwerkster, een versleten drukpers, allerlei gerief, een lantaarn, een gedoofde kaars en een boekenplank. Het oogt rommelig en gezellig. Het rechtse deel is beangstigend koud: een kist, een tafel met wat rommel én een geamputeerde hand, en een openstaande kast. De vakman bevindt zich precies in de schemerzone tussen orde en chaos, tussen warmte en kilte.
Het drieluik wordt doorkliefd door een horizontaal element zodat een kruisvorm ontstaat: het blad van de drukpers aan de ene kant en de etstafel aan de andere kant. De kruisvorm komt meermaals op het doek voor. Is de vakman, alias kunstenaar, een moderne Messias? Of is de kerkelijke religie zo beklemmend? Misschien was er wel een vrouw in het leven van de man? Achteraan op de grote prent kijkt een vrouw weemoedig naar de toeschouwer. Of was het de kantwerkster?
De Braekeleer bleef heel zijn leven vrijgezel en kende een ernstige mentale crisis. Dat alles had hij gemeenschappelijk met een bewonderaar van hem: Vincent Van Gogh, ook een man die leefde op de scheidingslijn van traditie en modern.
(Luc Minten)
Meer lezen over de geschiedenis van de ambachten in Vlaanderen? Koop (in Vlaanderen) G/Geschiedenis, nu met gratis extra magazine over ambachten en vakmanschap!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder