Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

VOC-archief verpulvert

24 februari 2013 [412] Olivier Keun

‘Inktvraat verwoest VOC-Archief’ en ‘zodra je ze aanraakt, vallen de vellen uit elkaar’ – met dergelijke koppen ontstond onlangs de nodige ophef over de Nederlandse archieven in Jakarta in de dagbladen en op televisie. Menigeen dacht dat archieven veilig waren nadat Nederland in de jaren tachtig een stevig nationaal archief in Jakarta bouwde en Indonesiërs opleidde voor een goed beheer.

Toen Indonesië en Nederland in 1949 een einde maakten aan hun onderlinge oorlog door de zogenoemde soevereiniteitsoverdracht, werd omtrent het cultureel erfgoed (documenten in bibliotheken en archieven en voorwerpen in musea) besloten dat die het eigendom zouden worden van het land waarin zij zich op dat moment bevonden. Dat betekende dat veel Nederlandse archieven in Indonesië zouden blijven en veel Indonesische museumobjecten in Nederland. Zo is de archivalische neerslag van de Nederlandse koloniale overheersing deels in Nederland en deels in Indonesië te vinden. En zijn er in Nederlandse musea veel bijzondere Indonesische artefacten.
De Nederlandse archivalia in Indonesië worden hoofdzakelijk bewaard in het ANRI in Jakarta, de voortzetting van het Landsarchief uit de koloniale tijd. De drie belangrijkste componenten zijn de archiefclusters rond de VOC, de Algemene Secretarie en de Residentiearchieven. Het gaat hier om omvangrijke archieven, geschreven in de Nederlandse taal. Het duurde mede vanwege de Nieuw-Guineakwestie enige decennia voordat de Indonesische overheid begreep dat deze archieven, en archieven in het algemeen, goede bewaaromstandigheden verdienen, mede omdat zij anders vergaan. Vandaar dat in de jaren tachtig het oude, nog uit de Nederlandse tijd stammende en volledig ongeschikte, archiefgebouw in de benedenstad werd verruild voor een modern gebouw in het hoger gelegen zuiden van Jakarta.
Maar een goed gebouw alleen is niet genoeg voor goed archiefbeheer. Dat gaat ook over het stoppen van documentverval, over ordening van collecties en de beschrijving daarvan. Dit alles was al verre van optimaal toen het Landsarchief in ANRI werd omgezet en de eerste decennia na het vertrek van de Nederlanders werd het er niet beter op. Toen in de jaren zeventig de verhoudingen tussen Nederland en Indonesië zodanig verbeterd waren dat de culturele en wetenschappelijke samenwerking weer op gang kwam, was er direct veel aandacht voor de staat van de Nederlandse archieven in Indonesië. Het spreekt vanzelf dat het ANRI en, in Den Haag, het Algemeen Rijksarchief, het Nationaal Archief (NA), daarbij het voortouw namen.
Het ANRI kampte in eerste instantie met het probleem dat zijn personeel door de bank genomen geen Nederlands meer kon lezen, terwijl dit juist een eerste vereiste was voor ordening en beschrijving. In de loop der decennia zijn er dan ook regelmatig Indonesiërs archivistiek komen studeren in Nederland. Het resultaat daarvan heeft niet altijd beantwoord aan de verwachtingen, om het maar voorzichtig te zeggen. Eenmaal terug in eigen land maakten deze archivarissen carrière in de eigen organisatie en was het gedaan met inventarissen maken. Dat is jammer, maar hierbij mag best eens gezegd worden dat ook archivarissen in menige Nederlandse archiefinstelling na hun archiefopleiding geen inventaris meer geproduceerd hebben.
Snelle vooruitgang in de ontsluiting van de Nederlandse archieven in Jakarta vond alleen plaats als projectmatig werd samengewerkt door ANRI en NA. Zo werd omstreeks 1980 grote vooruitgang geboekt in de ordening en beschrijving van de 19de-eeuwse Residentiearchieven; hetzelfde gold na 2000 voor de VOC-archieven. Wat echter achter bleef was de materiële zorg voor de stukken, waardoor het verval is doorgegaan. Er is wel beperkt gerestaureerd, maar onoordeelkundig.
Het is echter niet zo dramatisch dat alles bij directe aanraking uit elkaar valt of verpulvert. Dat neemt niet weg dat pogingen moeten worden ondernomen om de informatie uit de archiefstukken te redden voor het nageslacht. Als massale restauratie te duur is dan is microverfilming of beter digitalisering de oplossing. Wat dat betreft valt het initiatief van de Corts Foundation toe te juichen. Henk Niemeijer van de Corts Foundation (een stichting die zich ten doel stelt geschiedenis- en archiefprojecten te ondernemen die betrekking hebben op het voormalig Nederlands-Indië) is projectleider. Eén van de lopende werkzaamheden beoogt de verbetering van de toegang tot het VOC-archief in Jakarta. Dat project wordt uitgevoerd in samenwerking met het Arsip Nasional Republik Indonesia (ANRI), het nationale archief van Indonesië; Henk Niemeijer is projectleider. (Gerrit Knaap, Huygens ING)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder