Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Van God los

20 november 2012 [412] Olivier Keun

Vergeet Columbus, Maarten Luther, Erasmus, Gutenberg, Dirk Martens of Laurens Janszoon Coster alsof zij het begin van de nieuwe tijd hebben gemarkeerd. Als we Stephen Greenblatt, hoogleraar aan Harvard, mogen geloven, komt die eer toe aan een pauselijke secretaris.

Poggio Bracciolini, een schattenjager in boeken, ontdekte in 1417 ergens in een Duits klooster een tekst die het aanschijn van de wereld zou veranderen: De natuur van de dingen van de Romeinse epicurist Titus Lucretius Caro.
Greenblatt houdt een briljant pleidooi voor die ene pauselijke klerk, een humanist bezeten door de klassieke Latijnse taal en cultuur die van zijn kerkelijke kennissenkring gebruik maakte om zich in elk scriptorium van een klooster binnen te praten. Vermoedelijk in de abdij van Fulda stootte hij op verzen die ‘ongemeen prachtig waren’ en die ‘op termijn zijn hele wereld zouden helpen ondermijnen’. Braccioloni aarzelde geen moment. Dit moest wel het werk zijn van Lucretius die welbekend was voor de grote Vergilius en van wie nog altijd weinig tot niets geweten is.
Greenblatt beschrijft niet alleen de zoektocht naar het manuscript maar vooral de weerslag ervan in de beste traditie van Umberto Eco: in een wonderlijk rijke taal, meeslepend, gevat en precies, met veel nuance en empathie, en vooral met een onwaarschijnlijke eruditie. Zo neemt hij de lezer niet alleen mee naar de kopiisten van Fulda maar ook naar de ‘Villa dei papiri’ in Herculaneum om vervolgens uit te weiden over de leescultuur onder de Romeinen en de integratie van de Griekse kennis.
In de receptie van de ideeën van Lucretius vanaf de Renaissance toont Greenblatt zich op zijn best. Nu eens verketterd, dan weer jezuïtisch gerecupereerd heeft het epicurisme geen enkele christelijke denker onberoerd gelaten. Volgens Lucretius bestaat de wereld alleen uit atomen en leegte en is er niet iets zoals een schepper. Het universum is ontstaan als een zwenking of een toevallige botsing van atomen die een eindeloze kettingreactie hebben veroorzaakt. Van God los dus, terug naar de ‘gulle omhelzing van schoonheid en genot’ volgens Greenblatt.
(Luc Minten)

Stephen Greenblatt
De zwenking. Hoe de wereld modern werd
De Bezige Bij, Amsterdam 2012
352 blz., € 39,90 ISBN 978 90 2346 543 0


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder