Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Sinterklaas wordt 1.731 jaar!

20 november 2012 [412] Olivier Keun

Kindervriend Sinterklaas is binnenkort jarig en dat wordt uitbundig gevierd. Vooral door de kinderen, want voor hen heeft de Goedheiligman als vanouds heerlijk strooigoed en de práchtigste kado's! Klaas is nu de vriendelijkheid zelve, maar vroeger had hij soms rare nukken.

Sinterklaas ziet er uit als een bisschop. Geen wonder; hij wàs bisschop, aartsbisschop nog wel, dat is weer een treedje hoger. Wel een beetje raar voor ons is dat Sinterklaas een Turk was; dat verwacht je vandaag de dag niet. Maar de islam (Turkije is nu islamitisch) moest nog worden uitgevonden toen Klaas werd geboren en van Turkije was nog geen sprake. De geboorte van Klaas gebeurde in Patara, Klein-Azië, zoals Turkije heel vroeger heette. Dat behoorde tot het Romeinse (Byzantijnse) Rijk en was dus christelijk. Sinterklaas woonde in Demre, dat toentertijd Myra werd genoemd.
Zoals dat gaat met de kerk van Rome, werd Klaas pas ná zijn dood heilig verklaard en zoals elke heilige is hij de patroon van specifieke groepen mensen, in dit geval van zeevaarders, bankiers, reizigers, ongehuwde meisjes, bandieten en, jawel, kinderen. Klaas is wat dit betreft van wel héél veel markten thuis. Op een dag wilde hij jonge meisjes die zouden trouwen maar geen geld hadden, graag helpen. Dat mocht niemand weten, en daarom klom Sinterklaas op het dak om goudstukken door de schoorsteen te gooien die dan in de sokken van de meisjes zouden vallen, die voor de schoorsteenmantel hingen te drogen.
Het Sinterklaasfeest, met de kado’tjes, is niet een feest dat in de 19de eeuw is uitgevonden, zoals vaak wordt beweerd. Jan Steen maakte rond dit thema immers al in de 17de eeuw schilderijen. Dat is wel bijzonder, want in die tijd roerde de calvinisten de trom in vooral Nederland en werden korte metten gemaakt met alles was riekte naar paapsheid, zoals Sinterklaas, met zijn bisschopsstaf en mijter. Er zijn verhalen over pakjesavonden uit de 15de eeuw. Natuurlijk verandert het karakter van het feest met de jaren. De boeman die Klaas vroeger was, maakte plaats voor een vriendelijke opa, en surprises lijken een uitvinding van moderne ouders die eens per jaar hun kinderen tot non-computer-creativiteit proberen te bewegen. Sinterklaasliedjes komen wel veel uit de 19de eeuw en typische lekkernijen eveneens: marsepein, speculaas (taaitaai), borstplaat, kruidnoten en chocoladeletters komt men de rest van het jaar niet tegen.
Wonderlijk en nog altijd niet opgehelderd is hoe Sinterklaas op zeker moment niet meer uit Klein-Azië kwam, maar uit Spanje. Dat is weliswaar met de stoomboot een heel stuk korter varen, maar dat kan de reden niet zijn. Vaak wordt gewezen naar de 19de-eeuwse onderwijzer Jan Schenkman, met zijn “Zie ginds komt de stoomboot uit Spanje weer aan.” Schenkman maakte een boekje (Sint Nicolaas en zijn knecht) waarin hij Sinterklaas een knecht toewees, een moors jongmens. In Schenkmans tijd werd opvoeden van kinderen steeds belangrijker en Sinterklaas kreeg daarin een rol. Sterker nog: de heilige oude baas had af en toe losse handjes en mepte er flink op los als het jonge gespuis dat had verdiend. Hij kreeg steeds meer helpers, die steeds zwarter werden. Dat waren meest geen boemannen, maar potsemakers en acrobaten. Ze kregen ook een rol, en een naam: hoofdpiet, schipperpiet, touwpiet en de wegwijspiet. De intocht is een enorm spektakel en wordt rechtstreeks op de nationale televisiezenders uitgezonden. Daarna volgen vele honderden Sinterklaasintochten in dorpen en steden. Minder en minder berijdt Sinterklaas dan zijn witte schimmel Amerigo (in België heet hij Slecht Weer Vandaag): daar zijn lelijke ongelukken mee gebeurd, zoals talrijke youtube-filmpjes laten zien. Merkwaardig dat niemand bezwaar maakt tegen de halsbrekende toeren die Sinterklaas moet maken over de daken van huizen, menigmaal tevergeefs zoekend naar een schoorsteen. Door het damp-pijpje van de centrale verwarming passen geen fatsoenlijke kado’s. Het behoort tot de mirakelen van Sinterklaas dat hij er tòch in slaagt om alle kinderen de mooiste kado’s te schenken, menigmaal met adembenemende gedichten.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder