Stelling

Alle scholieren moeten een gratis museumpas krijgen

Stem

Agenda

‘Hoe maakt u het?’
Zondag 28 april is de Vlaamse Erfgoeddag, met 950 gratis activiteiten rondom ambachten en vakmanschap. ‘Handenwerk’ spreekt steeds meer mensen aan, net als de bijhorende verhalen over het doorgeven van vaardigheden, kennis en inzicht. Het erfgoed dus. Het rijke programma van deze editie is vanaf nu online raadpleegbaar op www.erfgoeddag.be
Onse huysen verciert
Werd Nederland tijdens de Tachtigjarige Oorlog geboren, het was de Synode van Dordrecht (1618-1619) die onze taal en (protestantse) cultuur heeft gevormd. De stad herdenkt deze destijds internationale gebeurtenis met drie tentoonstellingen en tal van activiteiten, zoals in het Dordts Patriciërshuis, waar de expositie ‘Kerkelijke en politieke strijd in prenten’ veel zegt over de gevarendriehoek remonstranten, contraremonstranten en katholieken.

Piet Hein: piraat of held?

28 oktober 2012 Anneke Dekker

Veel Nederlandse bezoekers van het Museo de la Pirateria in Santiago de Cuba moeten zich eens goed door de ogen wrijven. Zie ik dat goed op het paneel waarmee in dit piepkleine museum, ondergebracht in het indrukwekkende fort El Morro, de geschiedenis van de piraterij behandeld wordt? Is dat niet onze eigen Piet Hein die de rij opent?

Ook op andere plaatsen in Cuba is er volop aandacht voor deze in Delfshaven geboren vlootvoogd. In Matanzas staat op de kade bij de baai waar Piet Hein in 1628 onsterfelijke roem behaalde zelfs een standbeeld van deze zeeheld.
De zoektocht naar het hoe en het waarom van deze gegevens moet beginnen bij het einde van het Twaalfjarig Bestand. In 1621 werd de strijd tussen de Spanjaarden en de opstandige Nederlandse gewesten weer hervat. Vooral de Spanjaarden kwamen goed uit de startblokken en behaalden enkele klinkende successen (onder andere de inname van Breda; zie pagina 53). De opstandelingen besloten om het strijdtoneel gedeeltelijk te verleggen: door uitbreiding van de Nederlandse aanwezigheid in Amerika zou de achilleshiel van Spanje wel eens geraakt kunnen worden.
Het was in de Republiek genoegzaam bekend dat de Spaanse erfvijand de fabelachtige rijkdommen uit de Nieuwe Wereld vooral gebruikte voor de financiering van zijn agressieve militaire politiek in Europa. Zou aan die geldstroom een einde komen, dan zou de strijd in de Nederlanden snel beslecht zijn. Het bezetten van de Spaanse goud- en zilvermijnen in Mexico, Peru en Bolivia was echter een brug te ver. Die lagen te ver van de kust af en ze werden goed verdedigd door de Spaanse koloniale troepen. Maar er was wel een andere manier om in het bezit te komen van het goud en zilver uit die mijnen: het uitvoeren van een overval tijdens het transport van deze edele metalen van Amerika naar Spanje. De Spanjaarden – inmiddels door schade en schande wijs geworden – lieten twee keer per jaar de zilvervloot in een goed verdedigd konvooi de Atlantische Oceaan oversteken. De schepen die deel uitmaakten van dit konvooi verzamelden zich in Havanna, de havenstad aan de noordkust van Cuba die vanaf 1553 de hoofdstad was. De scheepsruimen waren gevuld met zo veel goud en zilver dat Havanna twee keer per jaar eventjes de rijkste stad ter wereld was.
De West-Indische Compagnie (WIC) vatte het plan op om een van deze Spaanse zilvervloten te onderscheppen. In oorlogstijd werd de kaapvaart als een legitieme activiteit beschouwd. Nadat een eerste poging mislukt was – de twee vloten van de WIC die zich in het Caribisch gebied tot één strijdmacht hadden moeten verenigen waren elkaar misgelopen – kreeg Piet Hein in 1628 een tweede kans. In het voorjaar en de zomer van dat jaar voerde een vloot onder leiding van Pieter Adriaensz Ita talloze plundertochten langs verschillende Caribische eilanden uit. In september keerde hij met zestien buitgemaakte vijandelijke koopvaardijschepen terug naar de Republiek.
De Spanjaarden hadden de vloot van Ita met grote aandacht gevolgd. Na zijn vertrek werd een zucht van verlichting geslaakt. Onbedoeld had Ita als een bliksemafleider gefungeerd. Het was de Spanjaarden ontgaan dat zich in de tussentijd een tweede Nederlandse vloot had aangediend. Piet Hein hield zich met 31 zwaarbewapende schepen schuil in de hoop een van de zilvervloten te kunnen overmeesteren. De WIC had dit keer de zaken grondig aangepakt. Hein voerde het commando over een voor die tijd buitgewoon sterke vloot: voor het bedienen van de 689 stuks geschut kon hij een beroep doen op niet minder dan 3.800 bemanningsleden.
(Cor van der Heijden)

Lees het volledige artikel in de nieuwe G/GESCHIEDENIS. In de winkel vanaf 31 oktober.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Haat-liefde

Werden in het verleden handboeken over de geschiedenis van de Katholieke Kerk vooral vanuit de Nijmeegse universiteit geschreven, nu namen Tilburgse collega’s het stokje over. Schelkens, Van Geest en Van Gennip hebben hun colleges over twee millennia christendom uitgewerkt tot een compact handboek. In een heldere stijl zijn de auteurs er goed in geslaagd om, weliswaar laverend, een gulden middenweg te bewandelen tussen enerzijds een institutionele geschiedschrijving en anderzijds een ideeën- en mentaliteitsgeschiedenis.

Lees verder

Kroniek

Robinson Crusoe verschijnt

Op 25 april 1719, 300 jaar geleden, wordt Daniel Defoes ‘Robinson Crusoe’ gepubliceerd. Doordat de auteursnaam in de eerste editie ontbrak, namen de lezers aan dat Crusoe werkelijk bestond en dit een autobiografische vertelling van diens wonderlijke avonturen was.

Lees verder

Heilige van de week

Joris 23 april († 303)

Joris is afgeleidt van het Griekse georgius. Dit betekent landbouwer.

Lees verder