Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Hightech onderzoek Middeleeuwse sieraden

14 oktober 2012 [412] Olivier Keun

Het Leidse Rijksmuseum van Oudheden reist binnenkort met een vijftigtal vroegmiddeleeuwse gouden sieraden af naar Parijs, voor onderzoek naar de rode granaten in het inlegwerk. Een internationaal team van specialisten van het Centre de Récherche et de Restauration des Musées de France (C2RMF) zal daar de precieze chemische samenstelling van de stenen analyseren.

De onderzoekers hopen hiermee de herkomst van de ruwe granaten te achterhalen, en zo een beeld te krijgen van het vroegmiddeleeuwse handelsnetwerk. Dat strekte zich mogelijk uit tot in westelijk Azië. Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ter voorbereiding van een grote overzichtstentoonstelling over de Vroege Middeleeuwen in het Rijksmuseum van Oudheden in het najaar van 2013.
Typerend voor de sieraden uit de Vroege Middeleeuwen (de zogeheten Merovingische periode, 5de-7de eeuw na Chr.) is de combinatie van goud en rood. Vergulde mantelspelden en gespen, al dan niet versierd met filigraan, zijn ingelegd met schitterend rode granaten, veelal almandijn.
De sieraden die mee gaan naar Parijs zijn afkomstig de vier windhoeken van het land; Wijnaldum in Friesland, Wijchen in Gelderland, Rijnsburg in Zuid-Holland en Maastricht in Zuid-Limburg. Doel van het onderzoek is de herkomst van de gebruikte granaten in kaart te brengen per regio. Volgens de bestaande wetenschappelijke inzichten in de Vroege Middeleeuwen bevonden die plaatsen zich in verschillende invloedssferen. De metingen kunnen uitwijzen of edelsmeden per regio de granaten uit verschillende gebieden gebruiken, of dat ze wellicht dezelfde handelsnetwerken gebruikten. Eerder onderzoek van het Rijksmuseum van Oudheden wees uit dat vroegmiddeleeuwse granaten in sieraden uit Rhenen afkomstig zijn uit India en Pakistan. Dat wijst erop dat de makers toegang hadden tot een niet te onderschatten, wijdvertakt vroegmiddeleeuws handelsnetwerk.
Onder de te analyseren objecten bevinden zich onbetwiste topstukken van de Nederlandse archeologie als de ‘gesp van Rijnsburg’ en de ‘fibula van Wijnaldum’. Die laatste bevat meer dan 300 stukjes granaat. Het Rijksmuseum van Oudheden werkt voor dit onderzoek samen met het Fries Museum en de provinciale depots van Limburg en Gelderland.
Niet eerder deed het Rijksmuseum van Oudheden granatenonderzoek op deze schaal. In 2008 zijn de fibula van Dorestad, het inlegwerk en gekleurd glas uit Dorestad -de grootste stad van Nederland in de Karolingische tijd- bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed onderzocht met behulp van röntgenfluorescentie (XRF). Zo kon het materiaal van het inlegwerk globaal vastgesteld worden. In 2010 zijn zo’n vijftig mantelspelden uit Rhenen -het grootste vroegmiddeleeuwse grafveld van Nederland- bij het RCE en in het laboratorium van het C2RMF onderzocht.

Het Nederlandse granatenonderzoek staat onder leiding van dr. Annemarieke Willemsen (conservator Middeleeuwen van het Rijksmuseum van Oudheden). Dr. Ineke Joosten en dr. Luc Megens van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed doen het natuurwetenschappelijke onderzoek in samenwerking met dr. Thomas Calligaro en dr. Claire Pacheco van het C2RMF. Namens het Fries Museum gaat drs. Nelleke IJssennagger mee naar Parijs.
Het onderzoek maakt deel uit van het grote en langlopende Europese CHARISMA-project. Dat analyseerde reeds de granaten van zo’n 4000 vroegmiddeleeuwse objecten uit Europa, waaronder de beroemde ‘Staffordshire Hoard’.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder