Stelling

Aanschouwelijke geschiedenis begint onder je eigen voeten

Stem

Agenda

Rondjes om de kerk
Omdat het officiële wielermuseum te Roeselare wegens verbouwing is gesloten, is er in de naburige Paterskerk een speciale tentoonstelling te zien: Koers is religie. Tot in ieder geval eind 2017 wordt hier de geschiedenis van het wielrennen van een religieuze dimensie voorzien. Nederlanders zijn altijd een beetje jaloers op de Belgische wielercultuur. De enige klassieker van betekenis, de Amstel Gold Race, heeft geen enkele bijnaam, terwijl de Ronde van Vlaanderen liefkozend ‘de Ronde’, ‘Vlaanderens Mooiste’ of ‘de Hoogmis’ wordt genoemd.
Ballerina in oorlogstijd
Over filmster Audrey Hepburn gaat het verhaal dat ze betrokken was bij het Arnhemse verzet. Zo zou ze tijdens Operatie Market Garden onder andere koerierster voor de geallieerden zijn geweest. Een misvatting, zo blijkt uit archiefonderzoek van het Airborne Museum. Toch is de tentoonstelling 'Moederliefde – Ella en Audrey' geen rectificatie.

Zwervende cijnsrol

28 maart 2017 skrul

In Mol (Belgische Kempen) kwam Jo Lommelen, voorzitter van de Kamer van Heemkunde afgelopen januari online een bijna 600 jaar oude cijnsrol tegen over zijn gemeente, in het bezit van een privéverzamelaar. Het bleek om het archief van de Heilige-Geesttafel te gaan, de voorloper van het huidige OCMW. Een overheidsdocument dus, dat thuishoort in het Rijksarchief. Maar daar stopte de omzwerving nog niet.

De perkamenten cijnsrol van de Molse heiliggeesttafel zou dateren van ca. 1320, maar de inhoud was Lommelen volslagen onbekend. Na wat naspeuringen kwam hij via de auteur van de website in contact met de eigenaar van de rol, een particuliere verzamelaar uit Tienen. Die gaf aan dat hij bereid was het stuk te verkopen. De Kamer voor Heemkunde zag hierin een uitgelezen kans om het Molse gemeentearchief te verrijken met een uniek document, dat bovendien nog zowat een halve eeuw ouder was dan het tot dusver oudste bewaarde stuk.

Mol wilde niet over één nacht ijs gaan zodat het Rijksarchief gecontacteerd werd met de vraag of zo’n transactie überhaupt kon. Het antwoord was formeel: op de keper beschouwd ging het hier om het archief van de Heilige-Geesttafel, de voorloper van het huidige OCMW, en dit stuk maakte derhalve deel uit van het overheidsdomein. Dergelijke stukken zijn door hun statuut onvervreemdbaar en onverjaarbaar, zoals dat heet. Ze kunnen niet worden verhandeld en langjarig bezit brengt geen eigendom mee. Onomstotelijk bewijs voor het feit dat het om overheidsarchief ging, was evenwel noch op het stuk zelf, noch in oude inventarissen te vinden.

De Molse Kamer voor Heemkunde slaagde er vervolgens in het document te verwerven, mét het uitdrukkelijk beding dat zij het meteen aan het Rijksarchief zou overdragen. Aanknopend bij een overeenkomst uit 1997, waarbij het gemeentearchief van Mol de oude gemeentearchieven in bruikleen had ontvangen, zou het Rijksarchief ook deze cijnsrol in bruikleen afstaan aan het gemeentearchief, zodat het in prima omstandigheden zou worden bewaard en tegelijk ter beschikking kon worden gesteld van lokale onderzoekers.
Op 2 februari vond dan in Mol, onder ruime belangstelling, de overhandiging aan het Rijksarchief plaats: rijksarchivaris Michel Oosterbosch gaf de rol netjes in bruikleen aan burgemeester Paul Rotthier en collega-archivaris Nathalie Ceunen van het gemeentearchief van Mol.

Uit eerste onderzoek blijkt dat de omschrijving van ‘oudste document uit Mol’ te optimistisch is geweest: de cijnsrol op perkament, ca twintig centimeter breed en 138 centimeter lang, stamt niet uit het begin van de 14de eeuw, maar is op basis van het schrift eerder te situeren rond 1400, met een veiligheidsmarge van enkele tientallen jaren in beide richtingen. Inhoudelijke elementen, met name de vermelding van twee schepenen, wijzen eerder in de richting van 1425-1430. Hoe dan ook, de rol is gedurende meer dan één generatie gebruikt en aangevuld, en bevat een schat aan namen van cijnsplichtigen en van de plaatsen waar hun goederen gelegen waren, met opgave van de hoeveelheid rogge die zij jaarlijks aan de armentafel moesten afdragen.
Het Rijksarchief te Antwerpen-Beveren heeft slechts een achttal gelijkaardige cijnsrollen uit de 14de-15de eeuw, alle bewaard in oude kerkarchieven (Bornem, Burcht, Putte, Schelle, de abdij van Rozendaal te Walem en die van Tongerlo).

(Openingsbeeld: Jo Lommelen (links) en rijksarchivaris Michel Oosterbosch.)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Meer dan een ‘liekeszanger’

‘Ik wil deze nacht in de straten verdwalen – dans cette nuit j’ai envie de me perdre’. Het allerbekendste nummer van Wannes Van de Velde (1937-2008) typeert deze artistieke duizendpoot ten voeten uit. Hij was een rusteloze, heel gevoelige ziel die ervan hield om in ‘zijn’ kosmopolitische Antwerpen rond te dolen en daar inspiratie op te doen voor een indrukwekkend oeuvre van teksten, liederen en tekeningen.

Lees verder

Kroniek

Grutte Pier belegert Medemblik

In juni 1517, 500 jaar geleden, slaat Pier Gerlofs Donia het beleg voor Medemblik. Het landsdeel heet West-Friesland, maar behoort tot Holland. Voor Donia, vanwege zijn enorme gestalte bekend als Grutte Pier, is dit vijandig gebied. Zijn leger, de ‘Arumer Zwarte Hoop’ vocht tegen de Hollanders, die met de Saksen zijn Friesland aanvielen, zijn dorp hadden geplunderd, zijn vrouw hadden vermoord. Feitelijk is hij een vroege verzetsstrijders tegen de Habsburgers.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder