Stelling

Frankrijk is in Europa de onmisbare brug tussen Noord en Zuid

Stem

Agenda

Muziek in de forten
De Fortengordel is een jaarlijks evenement waarmee je kennis kunt maken met de forten in en rond Antwerpen. Vorig jaar namen maar liefst 9.000 bezoekers deel. Via verschillende fietssuggestieroutes ervaar je de prachtige natuur en ontdek je unieke plekjes in de 23 deelnemende forten. De Fortengordel vindt plaats op zondag 21 mei, omlijst door een keur aan activiteiten. Inschrijven is dit jaar niet nodig, het is volledig gratis.
Jazz en sterke vrouwen
Het grootste culturele Indische festival ter wereld is sinds jaar en dag de Tong Tong Fair. De 59ste editie vindt plaats van donderdag 25 mei t/m maandag 5 juni op het Malieveld in Den Haag. Het culturele programma staat in het teken van jazz, razend populair in Nederlands-Indië en Indonesië nu. In een tweede themaprogramma staan ‘sterke vrouwen’ centraal. Van Melati van Java (1853-1927), Marie van Zeggelen (1870-1957) en Raden Adjeng Kartini (1879-1904) tot hedendaagse auteurs als Karin Amatmoekrim, vrouwen die zich niet in hokjes laten stoppen en de confrontatie met heilige huisjes niet schuwen.

Zwervende cijnsrol

28 maart 2017 skrul

In Mol (Belgische Kempen) kwam Jo Lommelen, voorzitter van de Kamer van Heemkunde afgelopen januari online een bijna 600 jaar oude cijnsrol tegen over zijn gemeente, in het bezit van een privéverzamelaar. Het bleek om het archief van de Heilige-Geesttafel te gaan, de voorloper van het huidige OCMW. Een overheidsdocument dus, dat thuishoort in het Rijksarchief. Maar daar stopte de omzwerving nog niet.

De perkamenten cijnsrol van de Molse heiliggeesttafel zou dateren van ca. 1320, maar de inhoud was Lommelen volslagen onbekend. Na wat naspeuringen kwam hij via de auteur van de website in contact met de eigenaar van de rol, een particuliere verzamelaar uit Tienen. Die gaf aan dat hij bereid was het stuk te verkopen. De Kamer voor Heemkunde zag hierin een uitgelezen kans om het Molse gemeentearchief te verrijken met een uniek document, dat bovendien nog zowat een halve eeuw ouder was dan het tot dusver oudste bewaarde stuk.

Mol wilde niet over één nacht ijs gaan zodat het Rijksarchief gecontacteerd werd met de vraag of zo’n transactie überhaupt kon. Het antwoord was formeel: op de keper beschouwd ging het hier om het archief van de Heilige-Geesttafel, de voorloper van het huidige OCMW, en dit stuk maakte derhalve deel uit van het overheidsdomein. Dergelijke stukken zijn door hun statuut onvervreemdbaar en onverjaarbaar, zoals dat heet. Ze kunnen niet worden verhandeld en langjarig bezit brengt geen eigendom mee. Onomstotelijk bewijs voor het feit dat het om overheidsarchief ging, was evenwel noch op het stuk zelf, noch in oude inventarissen te vinden.

De Molse Kamer voor Heemkunde slaagde er vervolgens in het document te verwerven, mét het uitdrukkelijk beding dat zij het meteen aan het Rijksarchief zou overdragen. Aanknopend bij een overeenkomst uit 1997, waarbij het gemeentearchief van Mol de oude gemeentearchieven in bruikleen had ontvangen, zou het Rijksarchief ook deze cijnsrol in bruikleen afstaan aan het gemeentearchief, zodat het in prima omstandigheden zou worden bewaard en tegelijk ter beschikking kon worden gesteld van lokale onderzoekers.
Op 2 februari vond dan in Mol, onder ruime belangstelling, de overhandiging aan het Rijksarchief plaats: rijksarchivaris Michel Oosterbosch gaf de rol netjes in bruikleen aan burgemeester Paul Rotthier en collega-archivaris Nathalie Ceunen van het gemeentearchief van Mol.

Uit eerste onderzoek blijkt dat de omschrijving van ‘oudste document uit Mol’ te optimistisch is geweest: de cijnsrol op perkament, ca twintig centimeter breed en 138 centimeter lang, stamt niet uit het begin van de 14de eeuw, maar is op basis van het schrift eerder te situeren rond 1400, met een veiligheidsmarge van enkele tientallen jaren in beide richtingen. Inhoudelijke elementen, met name de vermelding van twee schepenen, wijzen eerder in de richting van 1425-1430. Hoe dan ook, de rol is gedurende meer dan één generatie gebruikt en aangevuld, en bevat een schat aan namen van cijnsplichtigen en van de plaatsen waar hun goederen gelegen waren, met opgave van de hoeveelheid rogge die zij jaarlijks aan de armentafel moesten afdragen.
Het Rijksarchief te Antwerpen-Beveren heeft slechts een achttal gelijkaardige cijnsrollen uit de 14de-15de eeuw, alle bewaard in oude kerkarchieven (Bornem, Burcht, Putte, Schelle, de abdij van Rozendaal te Walem en die van Tongerlo).

(Openingsbeeld: Jo Lommelen (links) en rijksarchivaris Michel Oosterbosch.)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Geslaagde driehoeksrelatie

Het schijnt dat een driehoeksrelatie spannend kan zijn. Wie zich onheus behandeld voelt, kan namelijk aanpappen met de ene of de andere partij. De leuke cover van dit boek met het Magritte-burgermannetje-met-bolhoed verwijst meteen naar de surrealistische constellatie van België waarover deze box gaat: Wallonië bezat een schat aan natuurlijke rijkdommen, Vlaanderen een reservoir aan goedkope arbeidskrachten en de ruime winsten van het industriële kapitalisme dat van België omstreeks 1900 een van de rijkste landen ter wereld maakte, waren bestemd voor de bourgeoisie, anoniem rentenierend achter de gevel van een Brussels burgerhuis. Die these heeft Guido Fonteyn in zijn lange loopbaan als journalist ontwikkeld. Hij sprak daarvoor met de man in de straat en ploos de Waalse telefoonboeken na op Vlaams klinkende namen om uiteindelijk te bewijzen dat de taalgrens mensen eerder bindt dan scheidt.

Lees verder

Kroniek

Vreeselijke uitvinding

De Bolswarder Courant meldt op 25 april 1867, 150 jaar geleden, over een akelige uitvinding met een hoopvol vervolg: Een Weener chemicus Leinelbroek, heeft een middel gevonden, om in kleine glasbolletjes electrische vonken op te hoopen, sterk genoeg om een mensch te dooden. Dit nieuwe vernielingsmiddel ontploft bij de ligste drukking, en is met een stalen hulsel omgeven, om in het vleesch te kunnen dringen. Proeven, daarmede genomen op paarden en runderen, hebben geheel aan de verwachting beantwoord; de beesten vielen dood, alsof ze door den bliksem waren getroffen. Bij zulk een volmaaktheid in oorlogsmaterieel zal de oorlog weldra onmogelijk zijn.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder